نگاهي به آينده

در برنامه سوم توسعه اقتصادي ، اجتماعي و فرهنگي جــمهوري اسلامي ايران كه از سال 1380 آغاز شده است بي مناسبت نخواهد بود كه نگاهي هم هرچند گذرا به آينده صنعت برق و راستاهاي توسعه آن در طي برنامه سوم و مقايسه آن با وضعيت كنوني بيندازيم .

الف) توليد

برنامه ريزي افزايش ظرفيت سيستم توليد برق كشور طي سالهاي دهه هشتاد بر سياست هاي زير مبتني است :

  • جهت گيري به سمت نيروگاه هاي گازي و سيكل تركيبي با عنايت به پيشرفت تكنولوژي در ساخت اين نوع واحدها و افزايش بازدهي و كارآيي آنها

  • به پايان رسانيدن طرحهاي نيروگاه هاي برقابي در دست اجرا

  • افزايش ذخيره سيستم توليد و پايايي به جهت جلوگيري از بروز خاموشي و فراهم نمودن امكان عملكرد نيروگاه هـا در شرايط متعادل و مطمئن بـا رعايت استانداردهاي توليد.

مطابق نمودار 38 انتطار مي رود تا پايان سال 1390 حداكثر بار همزمان از 23062 مگاوات در سال 1380 به بيش از 41500 مگاوات بالغ گردد . به اين ترتيب صنعت برق با افزايش پيك بار در حدود 18500 مگاوات طي سالهاي فوق مواجه خواهد بود . متقابلا همانگونه كه اين نمودار نشان مي دهد ظرفيت سازي به ميزان 22940 مگاوات طي سالهاي فوق پيش بيني گرديده است كه اگرچه از مقدار رشد پيك بار بيشتر مي باشد ولي پاسخگوي نياز سيستم توليد جهت افزايش ذخيره ســيستم و نــيل بــه ذخيره 26 درصد براي توليد كه مد نظر مديريت صنعت برق مي باشد ، نخواهد بود . براين اساس ضروري است طرحهاي ديگري با ظرفيت بيش از 8000 مگاوات علاوه بر طرحهاي فوق تعيين و احداث گردند كه در دستور كار برنامه ريز ي سازمان توانير قرار دارد .

با ملاحظه نمودار38 ، روند تغيير ظرفيت انواع نيروگاه ها را بشرح زير مي توان عنوان نمود :

نيروگاه هاي چرخه تركيبي :

ظرفيت عملي نيروگاه ها ي چرخه تركيبي تا پايان برنامه سوم توسعه به بيش از 5700 مگاوات افزايش مي يابد كه اين رقم تا انتهاي سال 1390 به حدود 14200 مگاوات خواهد رسيد . به اين ترتيب سيستم توليد برق با رشد 15 درصد ساليانه در ظرفيت سازي نيروگاه هاي چرخه تركيبي مواجه خواهد بود.

اين امر علاوه بر افزايش راندمان در بخش توليد و كاهش مصرف سوخت فسيلي اثرات مثبت زيست محيطي به دنبال خواهد داشت .

نيروگاه هاي گازي :

اگرچه با لحاظ نمودن قيمت تحويلي سوخت گاز به وزارت نيرو ، واحدهاي توربين گازي بصورت سيكل باز ، اقتصادي و مورد تاييد مي باشند ولي نظر به اينكه ديدگاه هاي وزارت نـيرو مبتني بر حفظ منافع ملي مي باشد ، تبديل اين واحدها به واحدهاي چرخه تركيبي از جمله سياستهاي صنعت برق مي باشد . بدين جهت طي سالهاي دهه هشتاد بخش عمده توربينهاي گازي بزرگ نصب شده به چرخه تركيبي تبديل مي گردند . نصب واحدهاي گازي جديد نيز در دستور كار وزارت نيرو قرار دارد كه بدليل نهايي نشدن موضوع در نمودار 38 منعكس نشده است . واحدهاي گازي كوچك در صورت بازنشسته نشدن به كار خود ادامه مي دهند . با ملاحظات فوق مجموع ظرفيت عملي توربينهاي گازي تا پايان سال 1390 به حدود 3800 مگاوات كاهش خواهد يافت .

نيروگاه هاي بخاري :

افزايش ظرفيت نيروگاه هاي بخاري طي سالهاي آتي جزو سياستهاي اصلي وزارت نيرو نمي باشد اما بدليل وجود مشكلات محدوديت سوخت گاز طبيعي در فصل سرد سال و جايگزيني سوختهاي مايع نفت كوره و گازوئيل جهت استفاده در نيروگاه هاي بخاري و سيكل تركيبي ، حفظ بخشي از ظرفيت سيستم توليد از نوع بخاري ضروري بنظر مي رسد .

بدين جهت ظرفيت سازي حدود 3900 مگاوات از اين نوع در اواخر دهه هشتاد مدنظر قرار گرفته است .

 

نيروگاه هاي برقابي :

با تكميل عمليات احداث نيروگاه هاي برقابي عنوان شده در نمودار 38 جمعا 8007 مگاوات به ظرفيت نيروگاه هاي برقابي كشور طي سالهاي دهه هشتاد افزوده خواهد شد و ظرفيت اين نوع نيروگاه ها در كشور بالغ بر9900 مگاوات مي گردد .

نيروگاه هسته اي بوشهر :

سازمان انرژي اتمي ايران در سال 1355 (1976 ميلادي) قرارداد (طراحي ، ساخت ، نصب و راه اندازي ) دو واحد 1300 مگاواتي نيروگاه با سوخت هسته اي را با شركت آلماني كرافت ورك يونيون منعقد نمود كه به علل مختلف شركت مزبور از انجام تعهدات به موقع سرباز زد . در اين راستا سازمان در سال 1374 جهت تكميل واحد يك با ظرفيت 1000 مگاوات قراردادي را با كشور روسيه منعقد نمود كه در حال حاضر 1100 نفر كارشناس روسي و 2600 كارشناس ايراني مشغول تكميل نيروگاه مزبور مي باشند و پيشرفت عمليات واحد يك حدودا به 52 درصد رسيده و پيش بيني مي شود در سال 1384 به بهره برداري برسد .

در كنار احداث ظرفيتهاي نيروگاهي جديد ، موضوعات زير نيز مطرح و طي برنامه هاي پنجساله سوم و چهارم پيگيري خواهد شد :

- بهسازي واحدهاي قديمي ( Rehabilitation )

- بازيابي توان واحدهاي قديمي ( Repowering )

- طرحهاي افزايش راندمان نيروگاه ها شامل طرح تزريق بخار در توربين هاي گازي و بهينه سازي سيستم كنترل سوخت

- رفع محدوديت توليد شامل خنك كردن هواي ورودي به توربين و بازسازي و بهينه سازي بخش هاي خنك كننده نيروگاهي

- طرح گازسوز كردن مولد هاي ديزلي صنعت برق به منظور كاهش مصرف سوخت گازوئيل و آلودگي محيط زيست

- برقدار كردن چاه هاي كشاورزي

ب) انتقال نيرو

به منظور پاسخ گويي به افزايش ظرفيت هاي توليدي در صنعت برق ، برنامه هاي احداث خطها و پست هاي انتقال نيرو نيز با جديت دنبال مي شود .اين تاسيسات علاوه بر آنكه امكان انتقال توان و انرژي از نيروگاه هاي جديد را فراهم مي كنند در توسعه مناطق زير پوشش شبكه به هم پيوسته و افزايش پايداري و قابليت اطمينان سيستم نيز سهم قابل توجهي خواهند داشت . جدول 13 ميزان افزايش سالانه اين تاسيسات جديد را براي ولتاژهاي 400 و 230 كيلوولتي تا پايان برنامه سوم نشان مي دهد . در حال حاضر برآورد اين است كه كارهاي زيربنايي انتقال نيرو در برنامه سوم در سال 1383 به نتيجه برسد تا نيروگاه هايي كه در طي برنامه مزبور به بهره برداري خواهند رسيد ، از نظر تجهيزات انتقال نيرو با اشكال مواجه نشوند . به هر صورت ، ميزان رشد سالانه و كلي تاسيسات انتقال نيرو نيز بيانگر انطباق برنامه ها با سياستهاي راهبردي صنعت برق كشور مي باشد .

ج) فوق توزيع

در سطح فوق توزيع نيز به منظور ايجاد هماهنگي در زنجيره توليد تا مصرف ، برنامه هاي متعددي در دست اجرا است كه خلاصه آن در جدول 14 نشان داده شده است . بررسي اجزاء اين جدول نمايانگر هماهنگي برنامه هاي در دست اجرا با سياست هاي دراز مدت مي باشد .

د) توزيع

چگونگي توسعه شبكه هاي توزيع نيرو و مصرف توان و انرژي الكتريكي ، بستگي تام به يكايك مصرف كنندگان دارد. از اين رو برآورد آنها براي دوره هاي طولاني تنها در مقياس كلان امكان پذير است . در اينجا براي كامل كردن تصويري كه مي خواهيم از سيماي كلي صنعت برق در پايان برنامه سوم ارائه دهيم ، ارقام مربوط به بخش توزيع و مصرف را بناچار با روش گذشته نگر و تسري روندها به سال هاي آينده برآورد مي كنيم .

جدول 15 ارقام مربوط به سال هاي 1376 تا پايان 1380 را نشان مي دهد . در اين جدول ، ميانگين رشد سالانه ارقام هر ستون محاسبه گرديده ، سپس رقم مربوط به سال 1383 با استفاده از اين ميانگين رشد ، برآورده شده است .

بدين ترتيب سيماي صنعت برق ايران در پايان برنامه سوم توسعه اقتصادي ، اجتماعي و فرهنگي جمهوري اسلامي ايران در مقايسه با آنچه در جدول 12 نشان داده شد بر طبق جدول 16 خواهد بود .

آنچه در نگرش به آينده صنعت برق در اين بخش مورد توجه قرار گرفت شاخص هايي بود كه ابعاد اصلي صنعت را مي توان با آن سنجيد . ناگفته پيدا است كه بهره برداري بهتر و خدمات رساني به مشتركان و بهينه سازي هزينه هاي توليد انرژي با سود جستن از پيشرفت هاي مداوم دانش فني ، خود مقوله هاي جداگانه هستند كه هريك كوشش ها و سرمايه گذاري هاي بسياري را طلب مي كند و همگي در افق ديد و دستور كار آينده صنعت برق قرار دارند .

نمودار 38 -زمان بندي ورود به مدار طرح هاي حرارتي و آبي دردست احداث نيروگاهي

تامين منابع مالي توسعه در صنعت برق در برنامه سوم

وزارت نيرو براي احداث طرح هاي نيروگاه ، انتقال و توزيع طبق برنامه سوم توسعه اقتصادي و اجتماعي به منابع ريالي و ارزي اعلام شده مطابق جدول 39 نياز دارد .

در اين راستابراي رفع كمبود نقدينگي جلب مشاركت بخش غير دولتي در صنعت برق كشور مورد نظر بوده است . بدين ترتيب جدا از نيروگاه پره سر احداث 5  نيروگاه ديگر به روش B.O.T به ظرفيت حدودا 5000 مگاوات در دست اقدام و 6 نيروگاه ديگر به روش B.O.O به ظرفيت 6500 مگاوات در دســت بررسي ومطالعه مي باشد  .

تامين نيروي انساني مورد نياز صنعت برق در برنامه سوم

نيروي انساني نقش مهمي در توسعه و بهبود عملكرد صنعت برق داشته و دارد از اين رو تامين نيروي انساني مناسب ، براي تداوم حركت پيشرو صنعت برق امري ضروري است با توجه به طرح هاي در دست اجراي صنعت برق در برنامه سوم توسعه اقتصادي و اجـتماعي نـيروي انـساني مـورد نـياز شركت هاي برق منطقه اي ، شركت هاي مديريت توليد و شركت هاي توزيع نيروي برق جمعا تعداد 5558 نفر پيش بيني مي شود .

انرژي هاي تجديد پذير

رشد روز افزون تقاضاي انرژي ، افزايش ناشی از استانداردهاي زندگي ، روند رو به زوال انرژی فسيلی ، گرم شدن بيش از حد كره زمين و در نهايت مشكلات زيست محيطي و تهديد سلامت انسان ها از جمله مسائلي مي باشند كه توجه كشورهاي جهان را به استفاده از انرژي هاي تجديد پذير جلب مي نمايند بطوريكه در برنامه ريزيهاي سالانه خود تامين درصدي از انرژي هاي مورد نياز كشورشان را از طريق (توربين هاي بادي- سلول هاي خورشيدي ، انرژي زمين گرمايي و ...)‌منظور مي نمايند .

كشور پهناور جمهوری اسلامي ايران به جهت موقعيت خاص جغرافيايي در شمار بهترين كشورهاي جهان از نقطه نظر بهره گيري از اين انرژي ها محسوب مي شود .

در اين راستا سازمان انرژي هاي نو ايران متعاقب سياستگذاري هاي وزارت نيرو عهده دار دستيابي به اطلاعات و    فن آوريهاي دنيا در خصوص استفاده از منابع انرژي هاي تجديد پذير و پتانسيل سنجي و اجراي پروژه هاي متعدد (خورشيدي ، بادي و زمين گرمايي ) گرديده است .

نيروگاه هاي بادي :

انرژي باد از جمله انرژي هاي تجدبد پذير است كه به علت گستردگي ، اقتصادي بودن و اينكه در مقايسه با ديگر انرژي هاي تجدبد پذير در ابعاد وسيع تري مورد بهره برداري قرارگرفته عملا از جايگاه ويژه برخوردار است . در حال حاضر نيروگاه بادي منجيل با تعداد 24 واحد جمعا به ظرفيت 9400 كيلووات و نيروگاه بادي رودبار با تعداد 4 واحد جمعا به ظرفيت 2150 كيلووات نصب و راه اندازي گرديده است . توليد انرژي اين نيروگاه ها مجموعا حدود 33 ميليون كيلوووات ساعت بوده كه در مقايسه با سال پيش 6/5 درصد كاهش نشان مي دهد . نيروگاه هاي فوق تحت نظر سازمان انرژي اتمي قرار دارند .

  • پروژه احداث نيروگاه هاي بادي بينالود و ديزباد در استان خراسان با ظرفيت 23 مگاوات و با توربينهايي به ظرفيت 6600 كيلوواتي در دست اجرا مي باشد . سال شروع پروژه 1380 و سال بهره برداري از آن پايان برنامه سوم توسعه پيش بيني شده است . مبلغ اعتبار پروژه فوق بالغ بر 71 ميليارد و 390 ميليون ريال و پيشرفت فيزيكي پروژه 15 درصد مي باشد و مديريت آن تحت نظارت معاونت امور برق مي باشد .

  • پروژه احداث نيروگاه بادي در خواف و زابل به ظرفيت 20 مگاوات در دست بررسي و مطالعه و پتانسيل سنجي قرار دارد . تاريخ پيش بيني بهره برداري از نيروگاه هاي فوق پايان برنامه سوم ، مبلغ اعتبار تامين شده بالغ بر 30 ميليارد ريال و سازمان بهره بردار ، معاونت امور برق مي باشد .

  • طرح ساخت توربينهاي داخلي به قدرت هاي 10 و 600 كيلوواتي در كشور آغاز گرديده كه در دانشگاه سهند تـبريز و منجيل به بهره برداري رسيده است . اين پروژه ها اطلاعات بسيار حياتي از چگونگي طراحي توربينهاي بادي بدست خواهد داد .

  • پروژه احداث نيروگاه های بادی 25 مگاواتی                    منجيل : اين طرح با همكاري سازمان (1) GEF و بانك جهاني و سرمايه گذاري دولت ايران در كشور و در منطقه منجيل انجام خواهد گرديد . براي پروژه فوق مطالعات امكان سنجي صورت گرفته است .

  • پروژه پتانسيل سنجي و تهيه اطلس باد كشور : اين پروژه در سال 1382 به منظور تعيين پتانسيل باد كشور به اجرا در خواهد آمد .

نيروگاه زمين گرمايي :

پروژه زمين گرمايي مشكين شهر با ظرفيت 100 مگاوات و سرمايه گذاري بالغ بر 250 ميليون دلار كه در حدود 40 درصد آن را بخش ريالي تشكيل مي دهد ، در سال 1377 آغاز شده است . جاده هاي دسترسي ، سكوهاي حفاري و ايستگاه پمپاژ آب و خط انتقال آب به طول 9 كيلومتر از ايستگاه پمپاژ تا خاستگاه هاي حفاري به اتمام رسيده و در حال حاضر تجهيزات مربوط به دكل حفاري به منطقه انتقال داده شــده است و دكل در حــال نــصب مي باشد . پيش بيني مي شود تا پايان سال 1381 حداقل يك حلقه چاه از سه حلقه چاه به عمق سه هزار متري آن تكميل شود و اميد است طبق برنامه تنظيمي و با بهره گيري از حداكثر توان فني و مهندسي داخل كشور تا سال 1384 به بهره برداري برسد .

نيروگاه خورشيدي :

پروژه نيروگاه خورشيدي 250 كيلوواتي شيراز از نوع کلكتورهاي سهموي خطي در سال 1374 توسط معاونت امور انرژي وزارت نيرو تعريف و طراحي آن به دانشگاه شيراز واگذار گرديد . مديريت اين پروژه از اواخر سال 1377 و نظارت آن از آبانماه 1379 به سازمان انرژيهاي نو ايران واگذار شد .

عمليات اجرايي ساخت اين نيروگاه از ابتداي سال 1378 ، در محل 15 كيلومتري پل فسا ـ نيروگاه سيكل تركيبي فارس آغاز گرديد .

هم اكنون بخشي از فعاليت هاي عمراني و مكانيكي نيروگاه از قبيل محوطه سازي ، اجراي ساختمان ها و    تاسيسات مربوط به آن ، خريد تجهيزات مكانيكي نيروگاه به اتمام رسيده است و همچنين مزرعه كلكتورها در مرحله تست و راه اندازي مي باشد .

اميد است تا پايان سال 1381 نصب و تجهيزات مكانيكي و عمليات بخش بخار نيروگاه خورشيدي پس از برگزاري مناقصات و انتخاب پيمانكاران به اجرا درآيد .

پروژه سيستمهاي فتوولتائيك

براي تامين بخشي از انرژي مورد نياز از سيستم هاي فتوولتائيك كه از طريق تابش مستقيم اشعه نوراني خورشيد به سلولهاي فتوولتائيك و تبديل آن به انرژي الكتريكي مي باشد نيز استفاده مي گردد .

اين گونه مولدهاي انرژي الكتريكي عمدتا در موارد مشروحه زير كاربرد پيدا مي كند :

  • پمپ هاي فتوولتائيك بمنظور تامين آب كشاورزي

  • چراغ هاي خورشيدي جهت تامين روشنايي معابر و جاده ها ، در این راستا تجهيز و تامين انرژی الکتريکی مورد نياز منطقه مرزی کشور آغاز گرديده و مورد بهره برداری قرار گرفته است .

نيروگاه هاي آبي كوچك

اسـتفاده از نـيروگاه هاي آبـي كـوچك در كـشور ما مي تواند عامل توسعه مناطق روستايي باشد و از طرفي مانعي در سر راه مهاجرت روستاييان به شهرها گردد . و به دليل چند منظوره بودن اين تاسيسات جهت آبياري زمين هاي كشاورزي نيز مي توان از آنها بهره برداري نمود .

در سال 1380 از چهار نيروگاهي كه توسط جهاد سازندگي در دست بهره برداري بود ، دو نيروگاه با قدرت نامي 65 و 125 كيلووات خارج از شبكه در استان هاي خراسان و گيلان ، برق روستاهاي محل احداث نيروگاه (به ترتيب روستاهاي سردرود در خراسان و ارده در گيلان) را تامين مـي كنند و سه نـيروگاه ديـگر در استان هاي كهكيلويه و بــويـر احــمد (نــيروگاه آبــي يـاسوج با قدرت نامي 2500 كيلووات)و فارس (نيروگاه شهيد طالبي با قدرت نامي 2250 كيلووات در شهرستان سپيدان) و نيروگاه گاماسياب با قدرت 2800 كيلووات انرژي توليدي خود را به شبكه برق كشور تزريق مي كنند . بر اساس آمار منتشر شده از سوي جهاد سازندگي ، توليد انرژي اين نيروگاه ها در سال 1380 به2/20 ميليون كيلووات ساعت رسيده است كه نسبت به سال قبل 7/50 درصد افزايش را نشان مي دهد .

پروژه هاي در دست اقدام

مطالعه و پتانسيل سنجي و بهره برداري سيستم هاي توليد همزمان برق - گرما و سرما Co - generation در دست اقدام است .

مطالعه و امكان سنجي استفاده از سيستم هاي ذخيره سرما ice storage جهت توليد يخ در ساعات غير پيك تابستان و استفاده در ساعات پيك به منظور سرمايش با هدف پيك سايي در دست اقدام است .

Global Environmental Facility (1